جمعیت حقوق بشر آذربایجان – ارک درباره حقوق بشر آذربایجانی های ساکن در ایران
ژنو – ۲۵ سپتامبر:
مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد در امورایران ، در کنفرانس «انجمن دفاع از حقوق بشر آذربایجان ـ ارک» در ژنو، وضعیت بحرانی دریاچه ارومیه را نمونهای آشکار از بیعدالتی زیستمحیطی در ایران توصیف کرد.
در این کنفرانس که به میزبانی جمعیت حقوق بشر آذربایجان ـ ارک در مقر سازمان ملل متحد برگزار شد، مای ساتو نسبت به سوءمدیریت مقامات ایرانی در مدیریت بحران دریاچه ارومیه هشدار داد. وی تأکید کرد که این دریاچه که زمانی یکی از بزرگترین دریاچههای شور منطقه بود، طی دو دهه اخیر ۹۸ درصد از حجم خود را از دست داده و گزارشهای اخیر از خشک شدن کامل آن حکایت دارد.
مای ساتو افزود: «این بحران نتیجه مدیریت ناکارآمد و نبود شفافیت در حکمرانی زیستمحیطی است و نه تنها محیط زیست، بلکه حقوق اساسی جوامع محلی از جمله حق آب، بهداشت و شیوههای سنتی زندگی را به خطر انداخته است. همچنین حق مشارکت در امور عمومی و آزادی بیان و تجمع مسالمتآمیز نیز با سرکوب مدافعان محیط زیست محدود شده».
وی با اشاره به پیامدهای اجتماعی و انسانی این بحران گفت: «جامعه آذربایجان اکنون با اثرات گسترده خشک شدن دریاچه مواجهاند و ادامه این روند میتواند خسارات غیرقابل جبرانی به همراه داشته باشد.
شوری خاک کشاورزی را در مناطقی مانند تبریز، عجب شیر و شبستر تضعیف کرده است. آلودگیهای صنعتی و معدنیناشی از سو مدیریت، از جمله پلهای رو گذر دریاچه اورمیه حوضچههای پسماند کاوه سودا نزدیک مراغه و مجتمع مس سنگون، آلودگی آب و شوری خاک منطقه را تشدید میکند.
برای مردم بلوچ در سیستان و بلوچستان، خشکسالیهای طولانی و سیلابهای مخرب با مدیریت ضعیف آب و تنشهای فرامرزی بر رودخانه هیرمان، باعث تخریب تالابها و ایجاد طوفانهای گرد و غبار در زابل شده است.
در ترکمنصحرا، جوامع با مشکلات زیستمحیطی خاص خود مواجهاند که با حاشیهنشینی و نمایندگی محدود در تصمیمگیریها تشدید میشود و کمبود حمایت دولت، آسیبپذیری آنها را بیشتر کرده است.
وضعیت جوامع کرد نیز نیازمند توجه است. آتشسوزیهای اخیر در سنندج و مریوان نشاندهنده ضعف در پیشگیری و واکنش اضطراری است و برخی مدافعان محیط زیست جان خود را از دست دادهاند. سرمایهگذاری ناکافی و دسترسی محدود به خدمات اساسی، آسیبپذیری این مناطق را افزایش داده است.
در خوزستان نیز تالاب هورالعظیم نابود شده و سد کرخه باعث کاهش ۹۰ درصدی سیلابها و شور شدن زمینهای کشاورزی شده است. فعالیتهای صنعتی و توسعهای مانند استخراج نفت، ساخت جاده در میان تالابها و ورود پسماندهای خطرناک به آب و خاک، تنوع زیستی را کاهش داده و خطر آتشسوزی و سیل را افزایش داده است.
در این کنفرانس، مستند «کودکان دریاچه» ساخته محمد علیمرادی به نمایش درآمد. این فیلم برنده جوایزی در جشنوارههای وارسا (فنلاند) (ایتالیا) شده و زندگی ده ساله ساکنان روستای زینَتلی در کنار دریاچه ارومیه را روایت میکند؛ نخستین قربانیان خشک شدن این دریاچه.
در این نشست، نمایندگان رسمی دولتهای آلمان، بلژیک، دانمارک، اتریش، هندوستان و کاستاریکا و بسیاری از سازمانهای غیر دولتی حضور داشتند. سخنرانان پیامدهای انسانی و زیستمحیطی خشک شدن دریاچه ارومیه — از جمله افزایش بیماریهایی مانند سرطان، نابودی کشاورزی و مهاجرت اجباری — را نتیجه مستقیم سیاستهای نادرست و سوءمدیریت مقامات جمهوری اسلامی ایران دانستند.
مستند «کودکان دریاچه» با روایتهای تکاندهنده خانوادههایی که درگیر فقر، بیماری و بیپناهیاند، بار دیگر توجه جامعه بینالمللی را به ضرورت اقدام فوری برای نجات دریاچه ارومیه جلب کرد. در این کنفرانس به دعوت جمعیت حقوق بشر آذربایجان ـ ارک سازمانهای حقوق بشری از کارون اهوار و ترکمن صحرا و پلتفرم اروپایی آذربایجانی های ایران و روزنامه نگاران و فعالین حقوق بشر شرکت داشتند.