جمعیت حقوق بشر آذربایجان – ارک درباره حقوق بشر آذربایجانی های ساکن در ایران
جمعیت حقوق بشر آذربایجان (ارک) (Association for the Human Rights of Azerbaijanis in Iran – ARCDH) گزارش جامع خود درباره وضعیت حقوق بشر آذربایجانیهای ایران را در پاسخ به فراخوان رسمی گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد در امور وضعیت حقوق بشر جمهوری اسلامی ایران، برای استفاده در گزارش هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد، به دفتر این گزارشگر ارائه کرد.
این گزارش ۸۶ صفحهای ٫وضعیت حقوق بشر آذربایجانیهای ایران را در بازه زمانی فوریه تا ژوئیه ۲۰۲۶ بررسی کرده و با استناد به اطلاعات گردآوریشده از قربانیان، خانوادهها، وکلا، فعالان مدنی، منابع محلی، اسناد رسمی و گزارشهای منتشرشده، تصویری جامع از وضعیت حقوق مدنی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیستمحیطی آذربایجانیهای ایران ارائه میدهد. این گزارش در چارچوب استانداردهای بینالمللی حقوق بشر تنظیم شده و شامل تحلیل حقوقی، مستندسازی پروندهها و ارائه توصیههای مشخص به دولت جمهوری اسلامی ایران، سازمان ملل متحد و جامعه بینالمللی است.
یکی از مهمترین محورهای گزارش، افزایش نگرانکننده استفاده از مجازات اعدام است. در این گزارش علاوه بر مستندسازی موارد متعدد اجرای احکام اعدام، وضعیت شماری از شهروندان آذربایجانی که با خطر اجرای حکم اعدام روبهرو هستند، از جمله احسان خدادادی، احسان فریدی، مائده دولتآبادی، علی آجرلو و کمال خانبابایی بررسی شده است. همچنین گزارش اجرای احکام اعدام غلامرضا خانیشکرآب، عرفان شکورزاده، یعقوب کریمپور، ناصر باکرزاده، محارب عبداللهزاده، امید صادقی سوری، اسما زارعی، افسانه زندآباد، حنیفه آوندی و تعدادی دیگر از زندانیان آذربایجانی را مستند کرده و نسبت به استفاده گسترده از اعترافات اجباری، نگهداری طولانیمدت در سلول انفرادی، محرومیت از دسترسی مؤثر به وکیل و نبود شفافیت در پروندههای منتهی به اعدام ابراز نگرانی کرده است.
گزارش همچنین از تشدید برخوردهای امنیتی با فعالان مدنی، فرهنگی و صنفی آذربایجانی خبر میدهد. در این میان، تأیید احکام بیش از ۸۵ سال و ۹ ماه حبس برای ۱۳ فعال مدنی آذربایجانی از سوی دادگاه تجدیدنظر آذربایجان شرقی، بهعنوان یکی از مهمترین نمونههای استفاده از اتهامهای امنیتی برای محدود کردن فعالیتهای مسالمتآمیز مدنی مورد بررسی قرار گرفته است. همچنین پروندههای محمد طریقت اسفنجانی، عضو کانون وکلای آذربایجان شرقی، سوری بابایی چگینی، فاطمه آتشی خیاوی، لیلا جعفرلو، محمد ملکی، بهرام ابراهیمپور، یاسر رنجبر، اصغر اکبرزاده، علی واثقی و سیامک میرزایی بهعنوان نمونههایی از بازداشتهای خودسرانه، محاکمههای غیرمنصفانه و فشارهای امنیتی مستندسازی شدهاند.
بخش مهمی از گزارش به وضعیت زندانها و حقوق زندانیان اختصاص یافته است. این بخش با بررسی وضعیت زندان مرکزی تبریز، محرومیت زندانیان از خدمات درمانی، شرایط نامناسب نگهداری، محدودیت تماس با خانوادهها و فشار بر بستگان زندانیان سیاسی، از جمله خانوادههای احسان خدادادی، یوسف کاری و سوری بابایی چگینی، نسبت به نقض مکرر استانداردهای بینالمللی رفتار با زندانیان هشدار میدهد.
در حوزه حقوق اقتصادی و معیشتی، گزارش تصویری نگرانکننده از وضعیت اقتصادی مناطق آذربایجانینشین ارائه میدهد. از جمله، محروم شدن حدود ۶ هزار کارگر شهرداری ارومیه از پوشش بیمه اجتماعی، عدم پرداخت حقوق و مزایای قانونی کارگران، مشکلات کارگران کارخانه نساجی خوی، شرایط نامناسب کاری در کارخانه فولاد سیادن اهر، فقدان ایمنی محیط کار و فشارهای قضایی بر فعالان صنفی مستند شده است. گزارش همچنین به اعتراض ساکنان روستای انگرد شهرستان اهر نسبت به فعالیت معدن مهر اصل پرداخته و نشان میدهد که با وجود سالها استخراج منابع معدنی، مردم منطقه همچنان با بیکاری، مهاجرت جوانان، فقر، کمبود زیرساختهای عمومی و محرومیت از منافع اقتصادی حاصل از منابع طبیعی مواجه هستند.
این گزارش همچنین آثار درگیریهای نظامی اخیر بر اقتصاد مناطق آذربایجانی نشین را بررسی کرده و از آسیب دیدن یا اختلال فعالیت حدود ۳۱۰ واحد صنعتی، تولیدی و اقتصادی**، تهدید امنیت شغلی حدود دو هزار کارگر، اختلال در زنجیره تأمین، کاهش تولید، مشکلات حملونقل و افزایش فشارهای اقتصادی بر خانوارها خبر داده است. گزارش نتیجه میگیرد که پیامدهای جنگ، مشکلات اقتصادی و بیکاری موجود در مناطق آذربایجانی را تشدید کرده و آثار مستقیمی بر حق کار، امنیت معیشتی و سطح زندگی شهروندان بر جای گذاشته است.
در بخش محیط زیست، گزارش به پیامدهای فعالیتهای معدنی بر منابع آب، اراضی کشاورزی، مراتع و محیط زیست مناطق آذربایجانی، اعتراضات مردمی نسبت به معدن مهر اصل، وضعیت مدافعان محیط زیست، از جمله محمد ملکی٫ و تهدیدهای متوجه میراث فرهنگی در منطقه ورزقان پرداخته است. همچنین حادثه آتشسوزی در کارخانه تکنام کیهان پلیمر و جان باختن سه کارگر، مصادره اموال شهروندان در پروندههای امنیتی و مشکلات زیرساختی پس از سیل خوی نیز در گزارش مورد بررسی قرار گرفته است.
جمعیت حقوق بشر آذربایجان (ارک) در این گزارش تأکید کرده است که موارد مستندشده نشاندهنده الگوهای نگرانکنندهای از افزایش اجرای احکام اعدام، تشدید فشار بر جامعه مدنی، محدود شدن آزادیهای بنیادین، تبعیض اقتصادی، افزایش بیکاری، تضعیف امنیت معیشتی، تخریب محیط زیست و محرومیت مناطق آذربایجانی از توسعه متوازن است. این انجمن ابراز امیدواری کرده است که یافتههای این گزارش در گزارش نهایی گزارشگر ویژه سازمان ملل متحد منعکس شده و به افزایش توجه جامعه بینالمللی نسبت به وضعیت حقوق بشر آذربایجانیهای ایران و ضرورت پاسخگویی نسبت به موارد نقض حقوق بشر کمک کند.