جمعیت حقوق بشر آذربایجان – ارک درباره حقوق بشر آذربایجانی های ساکن در ایران
کنفرانس «روز جهانی حمایت از زندانیان سیاسی در ایران» به ابتکار کمیته آزادی زندانیان سیاسی در تورنتو کانادا برگزار شد. و ژاله تبریزی، فعال حقوق بشر آذربایجانی، از جمله سخنرانان آن است.
بر اساس متن سخنرانی ژاله تبریزی، طی بیش از چهار دهه گذشته، بازداشت، زندان، شکنجه و اعدام از سوی جمهوری اسلامی ایران بهعنوان ابزارهایی برای سرکوب صداهای منتقد و مخالف به کار گرفته شده است؛ صداهایی که خواهان آزادی، برابری، عدالت اجتماعی و رعایت حقوق بنیادین انسانی بودهاند.
تبریزی در این سخنرانی با اشاره به وضعیت زندانیان سیاسی و عقیدتی در ایران، نسبت به صدور احکام سنگین، محدودیت دسترسی به وکیل، نقض اصول دادرسی عادلانه و افزایش فشار بر فعالان سیاسی، مدنی، محیطزیستی و فرهنگی ابراز نگرانی کرده است.
در بخشی از این سخنرانی به وضعیت فعالان آذربایجانی پرداخته شده و آمده است که دهها فعال مدنی، فرهنگی و هویتی آذربایجانی به دلیل فعالیتهای مسالمتآمیز در حوزه حقوق زبانی، فرهنگی، زیستمحیطی و سیاسی با پروندههای امنیتی مواجه شده و در بازداشت یا زندان به سر میبرند.
ژاله تبریزی همچنین به گزارشهای منتشرشده از زندان تبریز اشاره کرده است؛ جایی که در پی اعمال محدودیتها علیه زندانیان سیاسی، فضای اعتراضی شکل گرفته و یوروش مهرعلیبیگلو به بند ویژه منتقل شده است. بر اساس این گزارشها، حدود ۶۰ زندانی سیاسی اعلام کردهاند در صورت بازنگرداندن وی به بند عمومی، دست به اعتصاب غذا خواهند زد.
در این سخنرانی همچنین به صدور احکام سنگین علیه فعالان مدنی آذربایجانی اشاره شده است. بنا بر متن ارائهشده، دادگاه تبریز برای ۱۳ فعال مدنی در مجموع بیش از ۸۵ سال حبس صادر کرده است؛ احکامی که با اتهاماتی چون «تبلیغ علیه نظام» و «اجتماع و تبانی علیه امنیت ملی» همراه بوده و از سوی فعالان حقوق بشری بخشی از فشار فزاینده بر اقلیتهای ملی ارزیابی میشود.
ژاله تبریزی با اشاره به مستندسازی موارد نقض حقوق آذربایجانیها در اعتراضات دسامبر ۲۰۲۵ و ژانویه ۲۰۲۶، از ثبت موارد متعدد کشتهشدن، زخمیشدن و بازداشت کودکان زیر ۱۸ سال خبر داده است. بر اساس این اطلاعات، دستکم ۱۵ کودک با میانگین سنی ۱۲ تا ۱۷ سال کشته شدهاند، ۱۶۴ مورد جانباختگی با رضایت و تأیید خانوادهها مستندسازی شده و بیش از ۳۰۰ مورد بازداشت و جراحت نیز ثبت شده است.
در بخش دیگری از این سخنرانی آمده است که در جریان اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» نیز نزدیک به ۸۰۰ نفر در آذربایجان بازداشت شدند و شمار جانباختگان ثبتشده در این مناطق بیش از ۲۰۰ نفر بوده است.
ژاله تبریزی همچنین با اشاره به وضعیت فعالان شناختهشدهای مانند عباس لسانی، مرتضی پروین و دهها زندانی سیاسی دیگر، تأکید کرده است که به دلیل محدودیت زمان امکان ذکر نام همه زندانیان وجود ندارد. وی از زندانیانی که نامشان در این سخنرانی ذکر نشده پوزش خواسته است.
بر اساس متن سخنرانی، از سال ۱۴۰۳ تاکنون دستکم ۱۴ فعال مدنی به مجموعاً ۹۵ سال زندان محکوم شدهاند و گزارشهایی نیز درباره تبعیض و رفتار نامناسب با برخی زندانیان ترک آذربایجانی در زندانها منتشر شده است.
تبریزی همچنین به افزایش اجرای احکام اعدام در آذربایجان در دوره اخیر اشاره کرده و گفته است که در این دوره سه زن و ۹ مرد اعدام شدهاند که شش نفر آنان دارای پرونده سیاسی بودهاند. همچنین چهار نفر در معرض خطر اجرای حکم اعدام قرار دارند و دستکم ۵۰ نفر بازداشت شدهاند.
در پایان این سخنرانی تأکید شده است که خواسته اصلی خانوادهها، فعالان حقوق بشر و نهادهای مدنی، آزادی فوری و بیقید و شرط تمامی زندانیان سیاسی و عقیدتی است؛ افرادی که صرفاً به دلیل استفاده مسالمتآمیز از حقوق بنیادین خود از جمله آزادی بیان، آزادی تشکل، فعالیت مدنی، فرهنگی، هویتی و دفاع از حقوق بشر با بازداشت و محکومیت مواجه شدهاند.
ژاله تبریزی همچنین تأکید کرده است که محکوم کردن نقض حقوق بشر بهتنهایی کافی نیست و جامعه مدنی و نهادهای حقوق بشری باید برای حمایت از زندانیان سیاسی، خانوادههای آنان و قربانیان نقض حقوق بشر، سازوکارهای مؤثرتر، هماهنگتر و نوینتری طراحی و پیگیری کنند.
وی در پایان یادآور شده است که ایران بهعنوان عضو سازمان ملل متحد موظف به رعایت تعهدات بینالمللی خود از جمله اعلامیه جهانی حقوق بشر، میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی، قواعد نلسون ماندلا درباره رفتار با زندانیان، کنوانسیون حقوق کودک، اصول دادرسی عادلانه و منع شکنجه است.