جمعیت حقوق بشر آذربایجان – ارک درباره حقوق بشر آذربایجانی های ساکن در ایران
جمعیت حقوق بشر آذربایجان «ارک» در نیمه نخست سال ۲۰۲۵ فعالیتهای گستردهای در زمینه مستندسازی، اطلاعرسانی و پیگیری موارد نقض حقوق بشر در آذربایجان ایران انجام داده است. این فعالیتها در راستای مأموریت اصلی سازمان یعنی دفاع از حقوق آذربایجانیها در ایران و جلب توجه نهادهای بینالمللی به موارد تبعیض سیستماتیک، نقض آزادیهای بنیادین، و محرومیتهای ساختاری صورت گرفته است.
این گزارش شامل مروری بر مهمترین دیدارها، بیانیهها، مشارکتهای بینالمللی و مستندات ارائهشده به نهادهای ذیربط جهانی در بازه زمانی ششماهه نخست سال ۲۰۲۵ است.
۱) دیدار با گزارشگر ویژه سازمان ملل خانم دکتر مای ساتو
در تیرماه ۱۴۰۴ (ژوئیه ۲۰۲۵)، نمایندگان جمعیت حقوق بشر آذربایجان – ارک بنا به دعوت سازمان ملل متحد، دیداری خصوصی با خانم دکتر مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور ایران، برگزار کردند.
در این نشست گزارشی جامع درباره وضعیت زندانیان سیاسی آذربایجانی ارائه شد که شامل زندانهای تبریز، اوین و سایر مراکز بازداشت بود. موارد ذیل به تفصیل مورد بحث قرار گرفت:
- عدم دسترسی زندانیان به خدمات درمانی و دارویی
- محدودیت یا محرومیت از حق دسترسی به وکیل مدافع مستقل
- نقض اصول دادرسی عادلانه
- استفاده مکرر از اتهامات کلی و واهی مانند «اقدام علیه امنیت ملی» و «جاسوسی» علیه فعالان مدنی و فرهنگی.
همچنین پرونده ۹ تن از بازداشتشدگان اعتراضات سال ۲۰۲۲ بهطور مشخص به خانم ساتو ارائه و خواستار پیگیری رسمی شد. این دیدار گامی مهم در انتقال مستقیم صدای جامعه آذربایجانی ایران به مراجع بینالمللی بود.
۲) ارائه گزارش مکتوب ۶۱ صفحهای به نهادهای بینالمللی
در تاریخ ۱۱ مرداد ۱۴۰۴، جمعیت حقوق بشر آذربایجان – ارک گزارش تفصیلی ۶۱ صفحهای خود را به نهادهای ذیل ارسال کرد:
- گزارشگر ویژه سازمان ملل
- پارلمان اروپا
- گزارشگر ویژه اقلیتهای ملی، زبانی
این گزارش با تمرکز بر موارد نقض حقوق آذربایجانیها در ایران تهیه شده و ۲۷ صفحه آن بهطور اختصاصی به زندانیان سیاسی آذربایجانی اختصاص دارد. این بخش شامل اسامی، جزئیات پروندهها، وضعیت بازداشت، شرایط زندان و موارد نقض حقوق اولیه آنان است.
علاوه بر آن، موضوعات گستردهتری همچون مواردی چون فهرست موارد اعدام و قتل زنان در آذربایجان، وضعیت محرومیت از تحصیل به زبان مادری، حقوق کودکان و زنان در مناطق آذربایجانی، تخریب محیط زیست، تاراج منابع طبیعی و معادن توسط نهادهای دولتی و وابسته مستندسازی گشته در گزارشات رسمی جای گرفت. این گزارش با هدف تقویت شفافیت و مسئولیتپذیری مقامات ایران و جلب توجه نهادهای بینالمللی به وضعیت وخیم حقوق بشر در آذربایجان ایران تهیه گردید.
۳) ارسال دو گزارش در پاسخ به فراخوان گزارشگر ویژه دکتر مای ساتو
در نیمه نخست سال ۲۰۲۵، جمعیت حقوق بشر آذربایجان – ارک در پاسخ به فراخوان خانم دکتر مای ساتو، دو گزارش مستقل و تفصیلی ارائه داد:
- گزارش نخست درباره وضعیت مواد مخدر و اعتیاد در آذربایجان ایران، شامل دادههای آماری و تحلیلی در مورد گسترش اعتیاد، سیاستهای ناکارآمد حکومتی و تأثیر آن بر نسل جوان.
- گزارش دوم درباره پیامدهای جنگ ۱۲ روزه رژیم ایران با اسرائیل، که بر وضعیت امنیتی، روانی و اجتماعی جامعه آذربایجان ایران تأثیرات قابل توجهی گذاشته است.
این گزارشها در راستای ایفای نقش جمعیت در ارائه اطلاعات دقیق و میدانی به نهادهای بینالمللی تهیه شد
۴) گردآوری و تدوین گزارش به درخواست دبیر کل سازمان ملل
به درخواست مستقیم دبیرکل سازمان ملل متحد، آقای آنتونیو گوترش، جمعیت حقوق بشر آذربایجان – ارک گزارشی مفصل درباره تبعیض و نژادپرستی سیستماتیک علیه آذربایجانیها در ایران تدوین و ارسال کرد. این گزارش مواردی از تبعیض ساختاری در حوزههای آموزش، زبان، اشتغال، نمایندگی سیاسی و فرهنگی را مستند کرده و نشان داده است که تبعیض علیه آذربایجانیها در ایران نه یک امر مقطعی، بلکه بخشی از سیاستهای رسمی و سازمانیافته است. قرار است این گزارش در ماههای آینده در وبسایت رسمی سازمان ملل منتشر شود.
۵) شرکت در اجلاسهای شورای حقوق بشر و اجلاس جهانی حقوق زنان
جمعیت حقوق بشر آذربایجان – ارک در نیمه نخست سال ۲۰۲۵ حضوری فعال در مجامع بینالمللی داشته است. نمایندگان این سازمان در رویدادهای زیر شرکت کردند:
- شصت و نهمین اجلاس جهانی حقوق زنان (سی امین سالگرد اجلاس پکن) در نیویورک، با حضور و سخنرانی در بخش مربوط به زنان ایران.
- نشستهای شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد در ژنو، شامل جلسات رسمی و غیررسمی.
- شرکت در نشست کمیته حقیقتیاب و دیدار مستقیم با گزارشگران ویژه.
- ارائه هفت سخنرانی تخصصی در پنجاهوهشتمین اجلاس شورای حقوق بشر سازمان ملل، با تمرکز بر حقوق بشر در آذربایجان، نقض آزادیهای فرهنگی و زبانی، و وضعیت زندانیان سیاسی.
این مشارکتها، علاوه بر رساندن صدای جامعه آذربایجانی ایران به مراجع بینالمللی، به تقویت همکاری و شبکهسازی میان ارک و دیگر سازمانهای مدنی نیز منجر شد.
۶) برنامهریزی برای شرکت در شصتمین اجلاس شورای حقوق بشر در ژنو
جمعیت حقوق بشر آذربایجان – ارک در ادامه فعالیتهای بینالمللی خود، برنامهریزی دقیق برای مشارکت در شصتمین اجلاس شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد در ژنو (نیمه دوم سال ۲۰۲۵) انجام داده است. هدف از این حضور، استمرار اطلاعرسانی درباره وضعیت آذربایجانیهای ایران و ارائه گزارشهای تکمیلی به مراجع رسمی است.
۷) جمعبندی
جمعیت حقوق بشر آذربایجان – ارک در سال ۲۰۲۵ با گسترش فعالیتهای مستندسازی، لابیگری و اطلاعرسانی توانسته جایگاهی ویژه در مجامع بینالمللی به دست آورد. این سازمان متعهد است در ادامه سال گزارشهای تکمیلی درباره موارد نقض حقوق بشر در آذربایجان ایران را به نهادهای بینالمللی ارائه کرده و پیگیری پروندههای باز را ادامه دهد. در همین راستا، جمعیت طی سال ۲۰۲۵ چندین بیانیه و قطعنامه به مناسبتهای مختلف صادر کرده است که آخرین آن به جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل اختصاص داشت.