جمعیت حقوق بشر آذربایجان – ارک درباره حقوق بشر آذربایجانی های ساکن در ایران
به گزارش جمعیت حقوق بشر آذربایجان (ارک)، بیانیه کتبی این سازمان درباره افزایش اعدامها، فشار بر جامعه مدنی آذربایجان و جرمانگاری فعالیتهای حقوق بشری در ایران، بهعنوان سند رسمی شصتوسومین نشست شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد منتشر شد.
این سند با شماره A/HRC/63/NGO/104 و تاریخ ۲۸ اوت ۲۰۲۶ از سوی سازمان ملل منتشر شده و برای دستور کار شماره ۴ شورای حقوق بشر، با عنوان «وضعیتهای حقوق بشری که نیازمند توجه شورا هستند»، ثبت شده است. در صفحه نخست سند، جمعیت حقوق بشر آذربایجان (ArcDH) بهعنوان یک سازمان غیردولتی دارای مقام مشورتی ویژه نزد شورای اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد (ECOSOC) معرفی شده است.
بیانیه با عنوان «مستندسازی افزایش اعدامها، جرمانگاری فعالیتهای حقوق بشری و سرکوب جامعه مدنی آذربایجانی در جمهوری اسلامی ایران» مجموعهای از موارد مستندشده از سوی ارک را در چند محور اصلی به شورای حقوق بشر ارائه میکند.
در بخش مربوط به سرکوب جامعه مدنی آذربایجانی، این گزارش به صدور احکام سنگین زندان، بازداشتهای خودسرانه و طولانیمدت و استفاده از اتهامات امنیتی علیه فعالان مدنی آذربایجانی پرداخته است. پرونده دهها فعال، از جمله گروههایی که مجموعاً با دهها سال حبس مواجه شدهاند، در این سند مورد اشاره قرار گرفته است.
بخش دیگری از سند به افزایش استفاده از مجازات اعدام اختصاص دارد. ارک موارد متعدد اعدام در زندانهای تبریز، اردبیل، ارومیه، زنجان، قزوین و اهر را مستند کرده و نسبت به اعدامهای مرتبط با جرایم مواد مخدر، پروندههای امنیتی و جاسوسی و همچنین مواردی که با ادعاهای شکنجه، اعتراف اجباری یا نقض تضمینهای دادرسی عادلانه همراه بودهاند، ابراز نگرانی کرده است. در سند همچنین به پرونده زنان اعدامشده و ضرورت بررسی سابقه خشونت جنسیتی، اجبار و ازدواج اجباری در رسیدگیهای کیفری اشاره شده است.
در بخش شرایط زندانها و بدرفتاری، وضعیت زندان مرکزی تبریز، از جمله کیفیت نامناسب غذا، اختلال در دسترسی به دارو، کمبود خدمات پزشکی، نبود آب گرم و گزارش آلودگی به ساس و شپش مطرح شده است. همچنین به گزارشی درباره ورود نیروهای امنیتی همراه با سگ به یکی از بندها و مجروحشدن چند زندانی اشاره شده است. ازدحام در زندان مرکزی اردبیل نیز از دیگر موارد مطرحشده در این سند است.
بیانیه ارک علاوه بر حقوق مدنی و سیاسی، به حقوق اقتصادی، کار و محیط زیست در مناطق آذربایجانی پرداخته و از جمله موضوعاتی چون مطالبات مزدی کارگران، نبود پوشش کافی بیمهای برای هزاران کارگر شهرداری ارومیه، مشکلات دسترسی برخی روستاها به آب آشامیدنی سالم، خدمات درمانی، راه و زیرساخت آموزشی و همچنین پیامدهای فعالیتهای معدنی بر منابع آب، زمینهای کشاورزی و مراتع را مطرح کرده است.
یکی از بخشهای مهم سند به جرمانگاری مستندسازی نقض حقوق بشر و تهدید علیه سازمانهای حقوق بشری اختصاص دارد. ارک نسبت به چارچوبهای قانونی که میتواند انتقال اطلاعات، تصاویر و ویدیوها به نهادهایی که از سوی حکومت «متخاصم» شناخته میشوند با پیگرد کیفری مواجه کند، ابراز نگرانی کرده و تأکید کرده است که چنین رویکردی میتواند قربانیان، خانوادهها، زندانیان، وکلا و شاهدان را از گزارش شکنجه، اعدام، بازداشت خودسرانه و سایر موارد نقض حقوق بشر بازدارد.
در پایان، جمعیت حقوق بشر آذربایجان از شورای حقوق بشر، گزارشگر ویژه وضعیت حقوق بشر در ایران و دیگر سازوکارهای مرتبط سازمان ملل خواسته است به الگوی توأمان افزایش اعدامها و فشار بر جامعه مدنی آذربایجان توجه ویژه داشته باشند، جرمانگاری مستندسازی حقوق بشر را زیر نظر بگیرند و از جمهوری اسلامی ایران بخواهند با سازوکارهای بینالمللی حقوق بشر همکاری کند.
انتشار این بیانیه با شماره رسمی A/HRC/63/NGO/104 به این معناست که متن ارسالی ارک در مجموعه اسناد رسمی شصتوسومین نشست شورای حقوق بشر سازمان ملل متحد ثبت و در سامانه اسناد سازمان ملل منتشر شده است.